De toren van PISA
De eerste resultaten van de jongste PISA-proeven, die meten hoe goed 15-jarigen hun kennis op het gebied van lezen, wiskunde en wetenschappen in de praktijk kunnen brengen, zijn ook in Parijs niet onopgemerkt voorbijgegaan. Frankrijk, dat het in de editie van 2022 al niet goed deed, zakt nog verder weg in de rangschikking. Het is echter niet het enige land waar kennis en kunde achteruitgaan. De vaardigheden op het gebied van wiskunde en lezen, die in 2022 al sterk waren afgenomen in vergelijking met 2018, zijn namelijk aanzienlijk verminderd in de OESO als geheel. Tussen 2015 en 2025 bedraagt de neergang 28 punten voor lezen en 22 punten voor wiskunde, wat volgens de OESO-conventie overeenkomt met één tot anderhalf jaar onderwijsachterstand.
De vermeende oorzaken zijn talrijk – impact van de coronacrisis, alomtegenwoordige schermen, minder aandacht voor pure kennisoverdracht, enz. – maar om de echte redenen voor de teloorgang aan te wijzen, is een nauwkeurige analyse vereist. Minstens even relevant is echter welke gevolgen dit fenomeen op lange termijn kan hebben, in het bijzonder op economisch vlak. Het werk van onderzoekers Eric Hanushek en Ludger Woessmann[1] en de actualisering van hun onderzoek die in 2023 werd gepubliceerd door Gabriel Heller-Sahlgren en Henrik Jordahl[2], heeft aangetoond dat de cognitieve vaardigheden van de bevolking op lange termijn gecorreleerd zijn met de economische groei.
Zij zien twee afzonderlijke mechanismen aan het werk. Om te beginnen zijn er de minimale basisvaardigheden van een meerderheid van de leerlingen, die iets zeggen over hun inzetbaarheid op de arbeidsmarkt, hun vermogen om zich nieuwe technologieën eigen te maken en, aan het einde van de rit, de gemiddelde productiviteit. Daarnaast is er het bovenste deel van de spreiding, de vaardigheden van de slimste leerlingen, die vooral impact hebben op innovatievermogen, onderzoek en technologisch ondernemerschap. Op dat vlak besluit de actualisering van het onderzoek uit 2023 dat het aandeel sterk presterende leerlingen een grotere correlatie vertoont met de groei op lange termijn dan louter het percentage van de bevolking dat het minimale vaardigheidsniveau haalt.
In dat opzicht is het goede nieuws uit het PISA-onderzoek van 2025 dat het aandeel sterk presterende leerlingen in Frankrijk amper gewijzigd is ten opzichte van 2015. Toch is er ook in de sterkst presterende decielen een merkbare afname van bepaalde vaardigheden, vooral op het gebied van begrijpend lezen. De OESO benadrukt bovendien dat juist de vaardigheden die achteruitgaan – op het gebied van begrijpend lezen – cruciaal zijn in het AI-tijdperk: informatie beoordelen, verbanden leggen tussen verschillende bronnen, kritisch denken. Het gevaar komt van twee kanten: enerzijds een daling van de inzetbaarheid en gemiddelde productiviteit van de bevolking, zeker als de achteruitgang zich uitgerekend voordoet bij de vaardigheden die haar in staat zouden stellen om complementair te zijn met AI in plaats van erdoor vervangen te worden, en anderzijds ook een afname van de vaardigheden in de sterkst presterende decielen, waardoor het aandeel van de toppresteerders, dat op lange termijn de grootste correlatie met de groei heeft, dreigt te krimpen.
Enige nuance is echter nodig. Ten eerste peilen de PISA-proeven slechts een deel van het menselijk kapitaal en kunnen ze dus niet dienen als alomvattende maatstaf voor de toekomstige productiviteit. Ten tweede is het vaardigheidsniveau van 15-jarigen nog in ontwikkeling en kan een achterstand in latere jaren en via beroepsopleidingen nog worden ingehaald. Tot slot zijn data over de ontwikkeling in tien jaar tijd onvoldoende om nauwkeurige impactberekeningen op lange termijn te maken. Niettemin blijft de vaststelling dat de onderwijsprestaties niet alleen vanuit een sociale of maatschappelijke invalshoek mogen worden bekeken. Hun economische impact op lange termijn is reëel en de trends die we de laatste jaren in heel wat landen zien, moeten alarmbellen doen afgaan.
Geschreven op 11 september 2026 | Enguerrand Artaz, strategisch analist, La Financière de l’Échiquier (LFDE)
Disclaimers: De gegevens en opinies van LFDE in dit stuk worden louter ter informatie verstrekt en vormen bijgevolg geen aanbod om enig effect te kopen of verkopen, geen beleggingsadvies en geen financiële analyse. Prestaties uit het verleden vormen geen indicatie voor toekomstige resultaten en zijn niet constant in de tijd.
[1] Do better schools lead to more growth? Cognitive skills, economic outcomes, and causation, Eric A. Hanushek, Ludger Woessmann, 14/07/2012.
[2] Test scores and economic growth: update and extension, Gabriel Heller-Shalgren, Henrik Jordahl, 19/01/2023.
